Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα αποδεσμεύσει 100 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και ντίζελ από τα αποθέματά της, στο πλαίσιο μιας δέσμης παρεμβάσεων για την άμβλυνση της ενεργειακής κρίσης. Ωστόσο, οι ηγέτες της ΕΕ δεν κατέληξαν σε ευρύτερη κοινή προσέγγιση για το ενεργειακό κόστος και τη σχέση του με την τιμολόγηση του άνθρακα.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε μετά τη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις Βρυξέλλες ότι οι διαπραγματεύσεις μεταξύ των θεσμών της ΕΕ και των κρατών-μελών ήταν «μακρές και πυκνές». Μιλώντας μαζί με τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, τόνισε ότι δεν υπάρχει «μαγική λύση» για την ενεργειακή κρίση, καθώς οι χώρες έχουν διαφορετικά ενεργειακά μείγματα.
«Χρειαζόμαστε ένα ολόκληρο παζλ δράσεων», είπε η φον ντερ Λάιεν. Από την έναρξη του πολέμου στη Μέση Ανατολή, το κόστος των εισαγόμενων ορυκτών καυσίμων έχει αυξηθεί κατά 106 δισ. ευρώ, χωρίς να έχει προστεθεί ούτε ένα επιπλέον μόριο ενέργειας, σημείωσε. Οι τιμές του φυσικού αερίου έχουν αυξηθεί κατά 140% από τα τέλη Φεβρουαρίου, ενώ οι τιμές του ντίζελ έχουν διπλασιαστεί, πρόσθεσε.
Η αποδέσμευση των αποθεμάτων πετρελαίου και ντίζελ θα γίνει μέσα στους επόμενους τέσσερις μήνες. Παράλληλα, η ΕΕ επεκτείνει ως προς το εύρος και τη διάρκειά του το προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων που θεσπίστηκε τον Φεβρουάριο για ευάλωτους τομείς της βιομηχανικής παραγωγής. Στα πρόσφατα μέτρα βραχυπρόθεσμης επίδρασης περιλαμβάνεται και η αναβολή έως τον Ιανουάριο του 2028 του Κανονισμού για το Μεθάνιο, που αφορά την παρακολούθηση εκπομπών από εισαγόμενο πετρέλαιο και φυσικό αέριο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανοίγει επίσης στρατηγικό διάλογο για τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια, με βασικό στόχο να παραμείνουν σε λειτουργία περισσότερες τέτοιες μονάδες. Τα διυλιστήρια μειώνουν δυναμικότητα ή κλείνουν εδώ και χρόνια, ενώ τα περιθώρια κέρδους τους περιορίστηκαν ιδιαίτερα τους τελευταίους μήνες ή ακόμη και έγιναν αρνητικά. Αυτό μεταφράζεται σε μεγαλύτερη εξάρτηση από εισαγωγές καυσίμων.
Πυρηνική ενέργεια και ΑΠΕ στον πυρήνα της μετάβασης
Οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων και τα κορυφαία στελέχη της ΕΕ δεν βρήκαν σημαντικό κοινό έδαφος για τη μακροπρόθεσμη πορεία μεταξύ των κλιματικών στόχων και του υψηλού ενεργειακού κόστους. Στο κοινό τους ανακοινωθέν διατήρησαν τις βασικές κλιματικές δεσμεύσεις προηγούμενων προγραμμάτων, όπως τα REPowerEU, Fit for 55 και η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία.
«Όσο η Ευρώπη εξαρτάται από εισαγόμενο πετρέλαιο και φυσικό αέριο, η ευημερία μας παραμένει εκτεθειμένη σε γεγονότα πέρα από τον έλεγχό μας», υπογράμμισε η φον ντερ Λάιεν. Επανέλαβε ότι η μετάβαση πρέπει να κατευθυνθεί προς προσιτές, καθαρές και εγχώριες πηγές ενέργειας, δηλαδή την πυρηνική ενέργεια και τις ανανεώσιμες πηγές, με αντικατάσταση των ξένων ορυκτών καυσίμων από ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται στην Ευρώπη.
Η πρόεδρος της Επιτροπής ανέφερε ακόμη ότι το ηλεκτρικό δίκτυο χρειάζεται εκσυγχρονισμό και αναβάθμιση. Τον περασμένο χρόνο εγκαταστάθηκαν 80 GW δυναμικότητας από ανανεώσιμες πηγές, ενώ, όπως είπε, εξαπλάσια δυναμικότητα αναμένει έγκριση για σύνδεση στο δίκτυο.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπογράμμισε ότι η σημερινή κατάσταση απαιτεί συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση με στοχευμένα και προσωρινά μέτρα, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε κράτους-μέλους και διαφυλάσσοντας την ενιαία αγορά. Χαιρέτισε επίσης τις πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για εθελοντική συγκέντρωση της ενεργειακής ζήτησης με σκοπό κοινές αγορές.
Στα συμπεράσματά του, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ανέφερε ότι η ενεργειακή μετάβαση παραμένει η αποτελεσματικότερη στρατηγική για τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και τη διαρθρωτική μείωση των τιμών ενέργειας. Συνέδεσε αυτή την κατεύθυνση με την επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού, την ανάπτυξη ανανεώσιμων και χαμηλών εκπομπών πηγών ενέργειας, δικτύων και αποθήκευσης, καθώς και με την ενεργειακή αποδοτικότητα.
Το Συμβούλιο ζήτησε επιτάχυνση της νομοθετικής διαδικασίας για το Αποθεματικό Σταθερότητας της Αγοράς, ώστε να περιοριστεί η μεταβλητότητα των τιμών. Ο μηχανισμός λειτουργεί στο Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών της ΕΕ, το EU ETS, και αποσκοπεί στη διόρθωση ανισορροπιών μεταξύ προσφοράς και ζήτησης δικαιωμάτων εκπομπών, των EUAs. Τα δικαιώματα μπορούν να αποσύρονται από την αγορά ή να επανεισάγονται για να αμβλύνονται οι διακυμάνσεις.
Στο πλαίσιο της συνεχιζόμενης αναθεώρησης του ETS και της στήριξης της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επανέλαβε ότι απαιτείται μια λειτουργική, διαφανής και προβλέψιμη αγορά άνθρακα. Κατά το Συμβούλιο, αυτή είναι αναγκαία για την προστασία από τη διαρροή άνθρακα, τον περιορισμό της μεταβλητότητας της τιμής του άνθρακα και του αντίκτυπού της στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, διατηρώντας παράλληλα τον ρόλο του ETS ως μηχανισμού τιμολόγησης που ενθαρρύνει επενδύσεις και καινοτομία.
Το πιο επείγον ζήτημα παραμένει η συμφωνία για τον προϋπολογισμό της Ένωσης των 27 κρατών-μελών για την περίοδο 2028-2034, η οποία χρειάζεται έως το τέλος του έτους.
Παρεμβάσεις με προσωρινό και στοχευμένο χαρακτήρα
Η Eurelectric, η Ένωση της Βιομηχανίας Ηλεκτρισμού, χαιρέτισε τα βραχυπρόθεσμα μέτρα που αποσκοπούν στην ελάφρυνση της πίεσης στους λογαριασμούς ενέργειας. Επισήμανε όμως ότι κάθε επιπλέον παρέμβαση πρέπει να είναι στοχευμένη και προσωρινή, ώστε να μην διαταράσσει τα σήματα της αγοράς που κατευθύνουν τις επενδύσεις.
«Η Ευρώπη πρέπει να διατηρήσει την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας της, απελευθερώνοντας παράλληλα τις επενδύσεις που χρειάζονται για προσιτή, ασφαλή και απανθρακοποιημένη ενέργεια. Το μήνυμα της Eurelectric προς τους ηγέτες είναι σαφές: ο εξηλεκτρισμός προσφέρει και τα δύο», ανέφερε η ένωση. Πρόσθεσε ότι η ενεργειακή μετάβαση παραμένει ο αποτελεσματικότερος τρόπος για μόνιμη μείωση των τιμών και για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αναφέρθηκε ελάχιστα στο ETS 2 και στον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα, τον CBAM. Η Eurelectric υποστήριξε ότι οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής πρέπει να εφαρμόσουν το ETS 2 αντί να το επαναδιαπραγματευθούν, με ισχυρές πολιτικές εφαρμογής και χρηματοδοτικά εργαλεία όπως το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα. Κατά την ένωση, η έγκαιρη και στοχευμένη χρήση των εσόδων του θα προστάτευε τα ευάλωτα νοικοκυριά και θα παρείχε βεβαιότητα στους επενδυτές.
Η SolarPower Europe τόνισε την ανάγκη ισότιμων όρων μεταξύ ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Υποστήριξε ότι δικαιότερη ενεργειακή φορολογία και μια ισχυρή, προβλέψιμη τιμή άνθρακα είναι απαραίτητες ώστε ο εξηλεκτρισμός να αποτελεί την προσιτή επιλογή.
Ο αναπληρωτής διευθύνων σύμβουλος της SolarPower Europe, Ντρις Άκε, δήλωσε ότι η ταχύτερη ανάπτυξη φωτοβολταϊκών στις στέγες μπορεί να μειώσει γρήγορα τους λογαριασμούς των πολιτών. Πρόσθεσε ότι οι μπαταρίες μεγάλης κλίμακας μπορούν να αποθηκεύουν άφθονη και φθηνή ανανεώσιμη ηλεκτρική ενέργεια και να περιορίζουν τη χρήση ακριβών μονάδων φυσικού αερίου αιχμής όταν η ζήτηση ηλεκτρισμού είναι υψηλή, προστατεύοντας νοικοκυριά και επιχειρήσεις πριν από τον επόμενο χειμώνα.