Νέα δοκιμασία για τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς αποτελεί η συνεχιζόμενη άνοδος των τιμών, με τα νοικοκυριά να βρίσκονται αντιμέτωπα με ένα ολοένα ακριβότερο κόστος διαβίωσης. Σήμερα στις 12 το μεσημέρι, η Ελληνική Στατιστική Αρχή ανακοινώνει τα στοιχεία του πληθωρισμού για τον Οκτώβριο, τα οποία θα αποτυπώσουν την εξέλιξη των τιμών σε τρόφιμα, ενέργεια, στέγαση και υπηρεσίες.
Οι πρώτες ενδείξεις μόνο καθησυχαστικές δεν είναι. Σύμφωνα με την προκαταρκτική εκτίμηση της Eurostat, ο εναρμονισμένος πληθωρισμός στην Ελλάδα επιταχύνθηκε στο 5,6% τον Οκτώβριο, από 5,1% τον Σεπτέμβριο, όταν ο αντίστοιχος μέσος όρος της Ευρωζώνης διαμορφώθηκε στο 4%.
Η Ελλάδα βρίσκεται έτσι αντιμέτωπη με ισχυρότερες πληθωριστικές πιέσεις από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, ενώ η νέα ενεργειακή κρίση απειλεί να εξανεμίσει περαιτέρω την αγοραστική δύναμη των πολιτών.
Ενέργεια και καύσιμα εκτοξεύουν το κόστος ζωής
Η μεγαλύτερη πίεση προέρχεται από την ενέργεια, με τις ανατιμήσεις να επηρεάζουν όχι μόνο τους λογαριασμούς ρεύματος και θέρμανσης αλλά και το κόστος μεταφοράς προϊόντων, παραγωγής και παροχής υπηρεσιών.
Τα τελευταία αναλυτικά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, για τον Σεπτέμβριο, αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος.
Το φυσικό αέριο είχε αυξηθεί κατά 55,2% σε ετήσια βάση, το πετρέλαιο θέρμανσης κατά 53,2%, το πετρέλαιο κίνησης κατά 38,8% και η βενζίνη κατά 22,5%. Στον ηλεκτρισμό η αύξηση έφτασε το 15%.
Ενδεικτική είναι και η αύξηση κατά 14,7% στη συνολική κατηγορία της στέγασης, στην οποία περιλαμβάνονται τα ενοίκια, η συντήρηση κατοικιών και οι ενεργειακές δαπάνες.
Πρόκειται για βασικές ανελαστικές δαπάνες, τις οποίες τα νοικοκυριά δύσκολα μπορούν να περιορίσουν χωρίς να επηρεαστεί άμεσα το επίπεδο διαβίωσής τους.
Το καλάθι του σούπερ μάρκετ και η πραγματική εικόνα της ακρίβειας
Ακόμη και όταν οι γενικοί δείκτες των τροφίμων εμφανίζουν περιορισμένες αυξήσεις, η εικόνα στα ράφια δεν είναι ενιαία.
Τον Σεπτέμβριο, η συνολική κατηγορία διατροφής και μη αλκοολούχων ποτών κατέγραψε ετήσια αύξηση μόλις 0,6%. Ωστόσο, πίσω από αυτό το ποσοστό κρύβονται σημαντικές αποκλίσεις.
Το μοσχάρι είχε ακριβύνει κατά 12,3%, το αρνί και το κατσίκι κατά 9,7%, τα αυγά κατά 6,6% και το χοιρινό κατά 4,4%. Αντίθετα, πτώση καταγράφηκε στο ελαιόλαδο κατά 11,9%, στο ρύζι κατά 8,2% και στα φρούτα κατά 8%.
Αυτό σημαίνει ότι η πραγματική επιβάρυνση εξαρτάται από τη σύνθεση του οικογενειακού καλαθιού. Ένα νοικοκυριό που καταναλώνει περισσότερο κρέας μπορεί να αντιμετωπίζει αισθητά υψηλότερες ανατιμήσεις από εκείνες που αποτυπώνει ο μέσος δείκτης των τροφίμων.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι πόσο κοστίζουν σήμερα οι ίδιες ποσότητες βασικών προϊόντων σε σύγκριση με πέρυσι, χωρίς αλλαγές στις μάρκες, στις συσκευασίες ή στα ποιοτικά χαρακτηριστικά.
Το ενοίκιο, το ρεύμα και οι λογαριασμοί καταπίνουν το εισόδημα
Η πίεση δεν σταματά στο ταμείο του σούπερ μάρκετ. Επεκτείνεται σε σχεδόν κάθε πτυχή της καθημερινότητας.
Τα ενοίκια κατοικιών αυξήθηκαν κατά 5,9% τον Σεπτέμβριο σε σχέση με τον αντίστοιχο μήνα του προηγούμενου έτους. Οι τιμές στην κατηγορία ξενοδοχείων, καφέ και εστιατορίων ενισχύθηκαν κατά 6,9%, ενώ οι μεταφορές κατέγραψαν αύξηση 11,3%.
Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο για οικογένειες με δύο εργαζόμενους, παιδιά και ενοίκιο, καθώς μεγάλο μέρος των μηνιαίων αποδοχών κατευθύνεται σε δαπάνες που δεν μπορούν εύκολα να αναβληθούν.
Η συζήτηση για τις αυξήσεις των μισθών και τη φορολογική ελάφρυνση αποκτά διαφορετική διάσταση όταν εξεταστεί σε πραγματικούς όρους, δηλαδή μετά την επίδραση του πληθωρισμού.
Ακόμη και μια ονομαστική αύξηση αποδοχών μπορεί να αποδειχθεί ανεπαρκής εάν οι βασικές δαπάνες αυξάνονται με ταχύτερο ρυθμό.
Γιατί η μείωση του πληθωρισμού δεν σημαίνει μείωση των τιμών
Υπάρχει μία σημαντική διαφορά που συχνά χάνεται στη δημόσια συζήτηση, η αποκλιμάκωση του πληθωρισμού δεν συνεπάγεται αυτομάτως φθηνότερα προϊόντα.
Εάν ο πληθωρισμός υποχωρήσει από το 5% στο 3%, οι τιμές κατά μέσο όρο εξακολουθούν να αυξάνονται, απλώς με βραδύτερο ρυθμό.
Για να μειωθεί το γενικό επίπεδο των τιμών απαιτείται αρνητικός πληθωρισμός, ενώ μεμονωμένα προϊόντα μπορούν να φθηναίνουν ακόμη και όταν ο συνολικός δείκτης παραμένει θετικός.
Επομένως, για τα νοικοκυριά δεν έχει σημασία μόνο ο ρυθμός αύξησης των τιμών, αλλά και το συσσωρευμένο κόστος από τις ανατιμήσεις των προηγούμενων ετών.
Η νέα δοκιμασία για την κυβέρνηση και το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα
Η ανακοίνωση της ΕΛΣΤΑΤ θα αποτελέσει ακόμη ένα σημείο αναφοράς για την οικονομική πολιτική της κυβέρνησης.
Πέρα από την πορεία του γενικού δείκτη, το ενδιαφέρον θα επικεντρωθεί στις επιμέρους μεταβολές, ιδιαίτερα στην ενέργεια, στα τρόφιμα και στη στέγαση.
Το πολιτικό και οικονομικό ερώτημα είναι εάν οι παρεμβάσεις για τη συγκράτηση των τιμών, οι μισθολογικές αυξήσεις και οι φορολογικές ελαφρύνσεις αρκούν για να προστατεύσουν την αγοραστική δύναμη των πολιτών.
Διότι ο πληθωρισμός δεν είναι μόνο ένας αριθμός σε ένα στατιστικό δελτίο. Είναι η διαφορά ανάμεσα στα χρήματα που μπαίνουν κάθε μήνα στο σπίτι και σε εκείνα που απομένουν όταν πληρωθούν το σούπερ μάρκετ, το ενοίκιο, το ρεύμα, τα καύσιμα και οι υπόλοιπες υποχρεώσεις. Και αυτή η διαφορά είναι τελικά το πραγματικό μέτρο της ακρίβειας.