Του Κώστα Αγγελάκη
Ακούω στον πολιτικό διάλογο απίστευτες συγκρίσεις και παράλογα επιχειρήματα για το βιοτικό επίπεδο και την αγοραστική δύναμη των Ελλήνων.
Αυτό που κυριαρχεί τελευταία είναι ότι τελειώνουν τα λεφτά μέχρι της 20 του μήνα.
Και αληθεύει αυτό για τις 3 κατηγορίες των ανθρώπων που περιγράφω
- Τα πολύ χαμηλά και χαμηλά εισοδήματα που δεν καλύπτουν βασικές ανάγκες και δικαιολογημένα αισθάνονται αδικημένοι και που επίσης δικαιολογημένα επιρρίπτουν τις ευθύνες στο πολιτικό σύστημα.
- Τα μεσαία εισοδήματα, που εξ ορισμού έχουν υψηλές ανάγκες, (πολύτεκνοι, ΑΜΕΑ, ειδικές περιπτώσεις, κλπ) που επίσης εξ ορισμού έχουν ανάγκες δυσανάλογες με την πραγματική τους παραγωγικότητα, και που πράγματι ξεμένουν στις 20 του μήνα και που βασίζονται στην κοινωνική πρόνοια για να ανταπεξέλθουν. Αυτοί επίσης επιρρίπτουν τις ευθύνες στο πολιτικό σύστημα, και έχουν μια βάση να το κάνουν.
- Τα μεσαία εισοδήματα, με υπερβολική αυτοεκτίμηση, που αυθαίρετα ορίζουν υψηλές “ανάγκες”, δυσανάλογες με την πραγματική τους παραγωγικότητα, και που πράγματι ξεμένουν στις 20 του μήνα και καλά κάνουν. Αυτοί επίσης, αλλά και αδίκως, επιρρίπτουν τις ευθύνες στο πολιτικό σύστημα, γιατί ψυχολογικά τουλάχιστον έτσι δικαιώνονται στον καθρέφτη τους. Οι «ξέρεις ποιος είμαι εγώ» και οι «έτσι μας καταντήσαν οι αλήτες» είναι ακριβώς αυτοί.
Αυτή η κατηγορία είναι δυστυχώς και μακράν η πολυπληθέστερη κατηγορία από τις τρεις.
Ο ορισμός των αναγκών είναι αυτός που κρίνει την ανεπάρκεια του εισοδήματος. Και όταν αυτός ο ορισμός δεν συνάδει με την πραγματική παραγωγικότητα και το πραγματικό μας εισόδημα, τότε πράγματι δεν φτάνουν τα λεφτά. Όμως προφανώς το πρόβλημα δεν είναι το εισόδημα αλλά
- ο λανθασμένος ορισμός των αναγκών
- η υπερβολική αυτοεκτίμηση
- η υπεραισιοδοξία για τις εκπλήξεις του μέλλοντος
- η λογική του «ώχου καημένε, έχει ο θεός»
Το λένε «Καπιταλισμός» και αυτή είναι η σκληρή αλήθεια γιατί είναι ένα σύστημα που δεν μπορούν να τα κάνουν όλοι όλα. Εκεί άλλωστε υπάρχει κρυμμένο και το κίνητρο για την συνεχή βελτίωση εισοδημάτων και επιπέδου ζωής.
Η απλή λογική λέει ότι τα έσοδα ενός νοικοκυριού πρέπει να είναι πάντα περισσότερα από τα έξοδα του.
Έλα όμως που τα όνειρα μας επιβάλλονται και που υπερισχύουν της λογικής, που αυτό θα ήταν θαυμάσιο αν δεν συνοδευόταν απο την ελλιπή αυτοσυγκράτηση και κατά συνέπεια και την κακοδιαχείριση των οικονομικών μας.
Και ας μην ξεχνάμε και την λογική μας να ζούμε και από τα αυριανά έσοδα, όσο και αν αυτά είναι σίγουρα ή όχι.
Εκεί ακριβώς ήταν και η μεγάλη καταστροφή της κρίσης του 2010. Όχι μόνο καταβαραθρώθηκε το βιοτικό επίπεδο των Ελλήνων, αλλά οι πιο πολλοί δεν μπορούσαν να ανταπεξέλθουν σε ήδη ανειλημμένες υποχρεώσεις του παρελθόντος, δηλαδή σπίτια, αυτοκίνητα, και άλλα χρηματοδοτούμενα αγαθά.
Να πούμε ότι η νοοτροπία πολλών, και όχι μόνο στην Ελλάδα, είναι ότι πρέπει να αμείβονται βάσει των αναγκών τους και όχι βάσει της παραγωγικότητας τους, που ορίζει και η απλή λογική. Έτσι επιρρίπτουν στο πολιτικό σύστημα το γεγονός ότι οι αμοιβές τους υπολείπονται των υποτιθέμενων αναγκών τους, και αυτόματα βγαίνουν από το κάδρο των ευθυνών.
Και λέω «υποτιθέμενες» ανάγκες γιατί για κάποιους ανάγκη είναι η σίτιση και η στέγαση και για κάποιους άλλους είναι πολύ περισσότερα από άποψη και μόνο.
Για να είμαστε όμως δίκαιοι, πρέπει να ορίσουμε τις «ανάγκες» των νοικοκυριών και να τις διαβαθμίσουμε δίνοντας προτεραιότητα στις απολύτως αναγκαίες πρώτα και στις λιγότερο απαραίτητες μετά.
Αυτή την δουλειά την έκανε πολύ μελετημένα ο Αμερικανός ψυχολόγος Αβραάμ Μάσλοου (1907-1980) ο οποίος και έγινε διάσημος για αυτή ακριβώς την εργασία της « Πυραμίδας των αναγκών » η οποία δημοσιεύτηκε το 1943 με τον τίτλο «Ανθρώπινα κίνητρα».
Η περίφημη «Πυραμίδα» μας δίνει λοιπόν, μια πολύ καλή και μελετημένη διαβάθμιση των αναγκών και των προτεραιοτήτων του ανθρώπου.
- Σίτιση, στέγαση, ένδυση
- Υγεία και Σωματική Ασφάλεια
- Βασική εκπαίδευση, Κοινωνικές παρουσίες, σχέσεις
- Καταξίωση και επιτυχία, φήμη στην κοινωνία
- Δημιουργικότητα, αξιοποίηση ταλέντων
Αν η αδυναμία μας να καλύψουμε τα 2 πρώτα στάδια των αναγκών είναι πραγματική, τότε η δυσφορία μας απέναντι στο πολιτικό σύστημα έχει μία ουσία και μία βάση.
Αν όμως θεωρούμε ότι πρέπει το πολιτικό σύστημα να φροντίζει να καλύπτονται όλα τα επίπεδα των υποτιθέμενων αναγκών μας, τότε προφανώς και θα ξεμένουμε στις 20 του μήνα και μπορεί και πολύ νωρίτερα και ας προσέχαμε.
Όλα τελικά έχουν να κάνουν με τον ορισμό των πραγματικών αναγκών μας και των προτεραιοτήτων που θέτουμε.
Γιατί τελικά δεν προκύπτει από πουθενά ότι το παιδί ενός μεσαία αμειβόμενου Έλληνα πολίτη να πρέπει να κάνει μαθήματα, Αγγλικά, Γαλλικά, Γερμανικά, Ιταλικά, Πιάνο, Κιθάρα, Χορό, Ζίου ζίτσου και μπαλέτο επειδή αυτά κάνει και το παιδί του γείτονα.