Μια πλήρη εικόνα για το ποιοι λαμβάνουν κοινωνικές παροχές, πόσα εισπράττουν και από ποιους φορείς επιχειρεί να αποκτήσει το κράτος μέσω του νέου Μητρώου Παροχών και Ενισχύσεων, το οποίο τίθεται σε πιλοτική λειτουργία από την Πέμπτη 4 Ιουνίου. Πρόκειται για μια παρέμβαση που φιλοδοξεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο καταγράφονται, παρακολουθούνται και αξιολογούνται τα κοινωνικά επιδόματα στη χώρα.
Η βασική επιδίωξη είναι να δημιουργηθεί ένας ενιαίος μηχανισμός αποτύπωσης των παροχών που χορηγεί ο δημόσιος τομέας ανά φυσικό πρόσωπο. Με αυτόν τον τρόπο, η Πολιτεία θα μπορεί να γνωρίζει με μεγαλύτερη ακρίβεια πού κατευθύνονται οι ενισχύσεις, αν υπάρχουν επικαλύψεις, αν κάποια επιδόματα εξακολουθούν να καταβάλλονται χωρίς να πληρούνται πλέον οι προϋποθέσεις ή αν, αντίθετα, υπάρχουν δικαιούχοι που μένουν εκτός στήριξης.
Τι αλλάζει με το νέο Μητρώο Παροχών
Το νέο σύστημα έρχεται να αντιμετωπίσει ένα χρόνιο πρόβλημα, την πολυδιάσπαση των κοινωνικών παροχών. Για δεκαετίες, επιδόματα και ενισχύσεις χορηγούνταν από διαφορετικούς φορείς, με διαφορετικά κριτήρια, διαφορετικές βάσεις δεδομένων και συχνά χωρίς ενιαία εικόνα για το σύνολο των ποσών που λαμβάνει κάθε δικαιούχος.
Με την εφαρμογή του Μητρώου Παροχών και Ενισχύσεων, όλες αυτές οι πληροφορίες θα συγκεντρώνονται σε μία ενιαία βάση. Σύμφωνα με την Κοινή Υπουργική Απόφαση, στόχος είναι η αποτύπωση του συνόλου των παροχών που δίνονται για την οικογένεια, το γήρας, την αναπηρία, την ασθένεια, τη φτώχεια, τον κοινωνικό αποκλεισμό και τη στήριξη ευάλωτων ομάδων.
Παράλληλα, το Μητρώο θα χρησιμοποιείται για τον σχεδιασμό ή τον ανασχεδιασμό δημόσιων πολιτικών, αλλά και για την παρακολούθηση της δημοσιονομικής επίπτωσης των επιδομάτων. Με απλά λόγια, το κράτος θέλει να γνωρίζει όχι μόνο πόσα χρήματα δαπανώνται, αλλά και αν αυτά τα χρήματα φτάνουν πραγματικά εκεί όπου υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη.
Έλεγχοι για επικαλύψεις, λάθη και αχρεώστητες καταβολές
Αν και η συγκέντρωση των δεδομένων θα γίνεται αρχικά ανωνυμοποιημένα για στατιστικούς και μεθοδολογικούς σκοπούς, τα στοιχεία των δικαιούχων θα μπορούν να αξιοποιούνται στο πλαίσιο ελεγκτικών διαδικασιών. Αυτό σημαίνει ότι οι αρμόδιες αρχές θα έχουν τη δυνατότητα να ελέγχουν περιπτώσεις στις οποίες μπορεί να υπάρχουν λάθη, παραλείψεις ή αχρεώστητες καταβολές.
Στο μικροσκόπιο θα μπορούν να μπαίνουν, για παράδειγμα, περιπτώσεις όπου ένα επίδομα συνεχίζει να καταβάλλεται ενώ έχουν αλλάξει τα εισοδηματικά, οικογενειακά ή περιουσιακά δεδομένα του δικαιούχου. Επίσης, θα εξετάζεται αν το ίδιο πρόσωπο λαμβάνει δύο ή περισσότερες παροχές που δεν επιτρέπεται να καταβάλλονται ταυτόχρονα.
Ιδιαίτερη σημασία δίνεται και στην ορθότητα των στοιχείων ταυτοποίησης, όπως ο ΑΦΜ και ο ΑΜΚΑ, ώστε να περιοριστούν λάθη ή περιπτώσεις παραποίησης στοιχείων. Η φιλοσοφία του νέου συστήματος είναι ότι η κοινωνική πολιτική πρέπει να είναι πιο στοχευμένη, πιο διαφανής και πιο δίκαιη.
Ποια επιδόματα μπαίνουν στην πιλοτική εφαρμογή
Η πιλοτική λειτουργία του Μητρώου θα διαρκέσει έως τον Σεπτέμβριο και σε αυτήν εντάσσονται, κατ’ ελάχιστον, βασικές παροχές και ενισχύσεις που αφορούν χιλιάδες πολίτες.
Στο πιλοτικό πρόγραμμα που ξεκινά την ερχόμενη εβδομάδα και θα διαρκέσει ως τον Σεπτέμβριο εντάσσονται, κατ’ ελάχιστον, οι εξής παροχές και ενισχύσεις:
- α) το επίδομα θέρμανσης
- β) το επίδομα πρόσβασης παιδιών προσχολικής ηλικίας, βρεφών και νηπίων, σε υπηρεσίες προσχολικής αγωγής και φροντίδας, πρόσβασης παιδιών, εφήβων και ατόμων με αναπηρία σε υπηρεσίες δημιουργικής απασχόλησης,
- γ) το επίδομα παιδιού,
- δ) το επίδομα γέννησης,
- ε) το επίδομα αναδοχής,
- στ) το επίδομα ορεινών και μειονεκτικών περιοχών,
- ζ) το επίδομα κοινωνικής αλληλεγγύης σε ανασφάλιστους υπερήλικες και η σύνταξη ανασφάλιστων υπερηλίκων,
- η) το επίδομα κοινωνικής αλληλεγγύης ανασφάλιστων υπερηλίκων σε μέλη της ελληνικής μειονότητας της Αλβανίας,
- θ) το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα,
- ι) το επίδομα στέγασης,
- ια) το επίδομα στεγαστικής συνδρομής ανασφάλιστων υπερηλίκων,
- ιβ) οι παροχές του Προγράμματος Στέγασης και Εργασίας για Αστέγους,
- ιγ) οι παροχές του Προγράμματος «Κάλυψη»,
- ιδ) το επίδομα κίνησης σε παραπληγικούς, τετραπληγικούς και ακρωτηριασμένους,
- ιε) το διατροφικό επίδομα σε νεφροπαθείς, μεταμοσχευμένους πνευμόνων και μυελού των οστών, καθώς και σε αλλοδαπούς και ομογενείς νεφροπαθείς, μεταμοσχευμένους καρδιάς, ήπατος του,
- ιστ) η οικονομική ενίσχυση ατόμων με βαριά αναπηρία,
- ιζ) η οικονομική ενίσχυση ατόμων με βαριά νοητική υστέρηση,
- ιη) η οικονομική ενίσχυση παραπληγικών, τετραπληγικών και ακρωτηριασμένων ανασφάλιστων και ασφαλισμένων του δημοσίου,
- ιθ) η ενίσχυση ατόμων με συγγενή αιμολυτική αναιμία (μεσογειακή δρεπανοκυτταρική μικροδρεπανοκυτταρική κ.λπ.) ή συγγενή αιμορραγική διάθεση (αιμορροφιλία κ.λπ.), Σύνδρομο Επίκτητης Ανοσοανεπάρκειας (AIDS),
- κ) η οικονομική ενίσχυση κωφών και βαρήκοων ατόμων,
- κα) η οικονομική ενίσχυση ατόμων με αναπηρία όρασης,
- κβ) η οικονομική ενίσχυση ατόμων με εγκεφαλική παράλυση,
- κγ) η εισοδηματική ενίσχυση ασθενών και αποθεραπευμένων χανσενικών και μελών των οικογενειών τους,
- κδ) η υπηρεσία «Προσωπικός Βοηθός για Άτομα με Αναπηρία»,
- κε) η μηνιαία αμοιβή των επαγγελματιών αναδόχων περί επαγγελματικής αναδοχής,
- κστ) η τακτική επιδότηση ανεργίας στις κατηγορίες των κοινών και εποχικών ανέργων, και
- κζ) το επίδομα μακροχρόνιας ανεργίας.
Στόχος η δικαιότερη κατανομή της κοινωνικής στήριξης
Το μεγάλο στοίχημα για την κυβέρνηση είναι το Μητρώο να μη λειτουργήσει απλώς ως ένας μηχανισμός ελέγχου, αλλά ως εργαλείο ουσιαστικής κοινωνικής πολιτικής. Η καταγραφή των παροχών μπορεί να αποκαλύψει αδικίες, στρεβλώσεις και επικαλύψεις, αλλά μπορεί επίσης να δείξει ποιοι πολίτες ή ποιες κοινωνικές ομάδες χρειάζονται περισσότερη στήριξη.
Η αποτελεσματικότητα του νέου συστήματος θα κριθεί στην πράξη. Αν αξιοποιηθεί σωστά, μπορεί να βοηθήσει στη δημιουργία ενός πιο διαφανούς και δίκαιου πλαισίου κοινωνικών παροχών. Αν, όμως, περιοριστεί μόνο σε λογιστική παρακολούθηση και ελέγχους περικοπών, τότε θα χάσει τον βασικό του στόχο: να κάνει την κοινωνική στήριξη πιο αποτελεσματική και πιο κοντά στις πραγματικές ανάγκες των πολιτών.