H «κοινότητα συνταξιούχων» (boomers) θυμίζουν εικόνες από άνετες πολυθρόνες, παραμαγειρεμένο φαγητό και ατελείωτη τηλεόραση κατά τη διάρκεια της ημέρας . Το Latitude Margaritaville, μια κοινότητα που κατασκευάζεται κοντά στο νησί Hilton Head στη Νότια Καρολίνα, γρήγορα τις απομυθοποιεί. «Έγινε ένα πάρτι με τήβεννους το περασμένο Σαββατοκύριακο», λέει η Lynette, μια κάτοικος. «Υπήρχε μια ζωντανή μπάντα και ήταν μια πανδαισία». Η Barbie, μια άλλη από τις «πρεσβεύτριες» της κοινότητας (κάτοικοι που απασχολούνται από τους κατασκευαστές για να βοηθήσουν στην πώλησή της σε πιθανούς νεοφερμένους), συγκρίνει τη ζωή εκεί με το «να ξαναρχίσεις το κολέγιο». Υπάρχουν, λέει, «ποτά στον δρόμο, κοκτέιλ στο τσιμέντο».
Αν οι κάτοικοι της Μαργαρίταβιλ είναι αντιπροσωπευτικοί της ηλικιακής τους ομάδας, τα πάρτι με τις τήβεννους θα είναι πολύ περισσότερα από απλώς φανταχτερά ντυσίματα. Ενώ οι νέοι στις πλούσιες χώρες σήμερα είναι εθισμένοι στα τηλέφωνά τους, πιο αγχωμένοι από τις προηγούμενες γενιές και πολύ λιγότερο πιθανό να κάνουν χρήση ουσιών που αλλοιώνουν το μυαλό ή να κάνουν πάρτι απερίσκεπτα, οι παππούδες τους ανήκουν σε μια γενιά που πειραματίστηκε με το σεξ, τα ναρκωτικά και το ροκ εν ρολ. Καθώς φτάνουν σε μεγαλύτερη ηλικία, δεν εγκαταλείπουν τις παλιές τους συνήθειες.
Baby-boomers are keeping their bad habits into retirement https://t.co/cFAonZC4Sz
— The Economist (@TheEconomist) May 29, 2026
Μεταξύ εκείνων για τους οποίους το φτερωτό άρμα του χρόνου σπεύδει λίγο πιο κοντά, η χρήση ναρκωτικών και αλκοόλ -και η κατάχρηση- έχουν αυξηθεί κατακόρυφα. Και επειδή πολλοί έχουν επίσης προ πολλού απαλλάξει την ντροπή από τα νόμιμα βιβλία, τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα εξαπλώνονται επίσης. Η συχνότητα εμφάνισης της γονόρροιας, για να αναφέρουμε μόνο μία, μεταξύ Αμερικανών ηλικίας 55 ετών και άνω έχει αυξηθεί περισσότερο από έξι φορές από το 2010. «Σήμερα, οι ηλικιωμένοι είναι πιο πιθανό να συμμετέχουν στην κουλτούρα των περιστασιακών συναντήσεων και του σεξ χωρίς προφυλακτικό, κάτι που μπορεί να ενθαρρυνθεί περαιτέρω από τη διαθεσιμότητα φαρμάκων για τη σεξουαλική δυσλειτουργία, την κοινή φύση της ζωής σε κοινότητες συνταξιούχων και την αυξημένη χρήση εφαρμογών γνωριμιών για ηλικιωμένους», σημείωσε η Janie Steckenrider σε μια δημοσίευση στο Lancet.
Οι boomers και το χάος
Στο παρελθόν, οι επαναστατικοί και απερίσκεπτοι νέοι ανησυχούσαν τους πολιτικούς. Στις μέρες μας, οι γηραιότεροι επιβαρύνουν τις δημόσιες υπηρεσίες, προκαλούν χάος στην εθνική πολιτική και ευθύνονται για ένα αυξανόμενο μερίδιο των κοινωνικών προβλημάτων. Οι ηλικιωμένοι που γλεντούν είναι πολυάριθμοι: ο αριθμός των ατόμων άνω των 65 ετών αυξάνεται σε όλο τον πλούσιο κόσμο. Στη Βρετανία αποτελούν περισσότερο από το ένα πέμπτο του πληθυσμού. Και θέλουν να διασκεδάσουν. Κατά κάποιο τρόπο, όσοι είναι άνω των 55 ετών αλλά κάτω των 75 ετών -σε γενικές γραμμές, οι baby-boomers και ορισμένοι από αυτό που αναφέρεται ως «Γενιά Χ»- αποτελούν τη νέα προβληματική γενιά.
Δραματικές συνέπειες στην Ευρώπη
Οι νέοι Ευρωπαίοι αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην αγορά κατοικίας, υψηλούς φόρους και περιορισμένες προοπτικές, την ώρα που η γενιά των baby boomers εξακολουθεί να ωφελείται από το οικονομικό και κοινωνικό μοντέλο που διαμορφώθηκε μεταπολεμικά. Το ζήτημα αφορά τόσο στην κατοικία όσο και τα συνταξιοδοτικά συστήματα, σύμφωνα με τον Economist, ο οποίος περιγράφει μια ολοένα εντονότερη διαγενεακή ανισότητα στην Ευρώπη.
Η μεταπολεμική γενιά μεγάλωσε σε περίοδο ειρήνης και ευημερίας και απέκτησε σημαντικά οφέλη από την άνοδο των τιμών των ακινήτων, αλλά και από τα συνταξιοδοτικά συστήματα που οργανώθηκαν με την υπόθεση ότι οι επόμενες γενιές θα ήταν μεγαλύτερες και θα μπορούσαν να στηρίξουν τους συνταξιούχους. Σήμερα, όμως, η δημογραφική εικόνα έχει αλλάξει και το βάρος μεταφέρεται στους νεότερους.
Τα σπίτια που έγιναν περιουσίες
Η αγορά κατοικίας αποτελεί το πιο εμφανές παράδειγμα της ανισότητας ανάμεσα στις γενιές. Οι baby boomers αγόρασαν σπίτια σε εποχές με χαμηλότερες τιμές και στη συνέχεια είδαν την αξία τους να αυξάνεται σημαντικά. Παρότι τότε δανείστηκαν με υψηλά επιτόκια, κατάφεραν να εξοφλήσουν τα δάνεια και να επωφεληθούν από δεκαετίες ανόδου της αγοράς.
Για τους σημερινούς νέους Ευρωπαίους η εικόνα είναι διαφορετική. Οι τιμές των κατοικιών και τα ενοίκια αυξάνονται ταχύτερα από τα εισοδήματα, με αποτέλεσμα να αποκλείονται πολλοί από την ιδιοκατοίκηση. Η παραμονή στο πατρικό σπίτι μέχρι τα 30 ή και περισσότερο εμφανίζεται πλέον συχνότερα, ενώ για αρκετούς η κληρονομιά μοιάζει πιο ρεαλιστικός δρόμος προς την οικονομική ασφάλεια από την αγορά σπιτιού με δικούς τους πόρους.
Το κόστος του ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους
Η πίεση δεν περιορίζεται στα ακίνητα. Στην Ευρώπη κυριαρχεί το διανεμητικό συνταξιοδοτικό μοντέλο, σε αντίθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα, όπου οι συνταξιούχοι βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε ιδιωτικά συνταξιοδοτικά κεφάλαια που δημιούργησαν οι ίδιοι. Στην ευρωπαϊκή περίπτωση, οι σημερινοί εργαζόμενοι πληρώνουν τις σημερινές συντάξεις.
Αυτό σημαίνει ότι οι νέοι δεν καλούνται μόνο να στηρίξουν τις συντάξεις των γονιών τους, αλλά και να αποταμιεύσουν για τη δική τους μελλοντική σύνταξη. Παράλληλα, πόροι που αλλού θα κατευθύνονταν σε επενδύσεις και καινοτομία διοχετεύονται στην κάλυψη συνταξιοδοτικών υποχρεώσεων. Ο Economist συνδέει αυτή την πραγματικότητα με τη δυσκολία της Ευρώπης να αναδείξει τεχνολογικούς κολοσσούς αντίστοιχους με αυτούς των ΗΠΑ.
Όλο και λιγότεροι εργαζόμενοι για κάθε συνταξιούχο
Το σύστημα λειτούργησε καλύτερα σε μια περίοδο κατά την οποία αυξάνονταν τόσο ο πληθυσμός όσο και η οικονομία. Σήμερα, όμως, η Ευρώπη γερνάει. Το 1960, στη Δυτική Ευρώπη αντιστοιχούσαν περισσότεροι από πέντε εργαζόμενοι σε κάθε συνταξιούχο, ενώ πλέον ο αριθμός έχει υποχωρήσει περίπου στους 2,5 εργαζομένους ανά συνταξιούχο. Η τάση εξακολουθεί να επιδεινώνεται.
Η δημογραφική συρρίκνωση συνδέεται και με τις επιλογές των ίδιων των baby boomers, οι οποίοι αποτέλεσαν την πρώτη γενιά που απέκτησε σαφώς λιγότερα παιδιά από τους γονείς της. Έτσι, το βάρος μεταφέρεται σε ολοένα μικρότερο αριθμό φορολογουμένων. Η εναλλακτική της μαζικής μετανάστευσης έχει προκαλέσει έντονες πολιτικές αντιδράσεις και έχει ενισχύσει τα λαϊκιστικά και ακροδεξιά κόμματα σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.
Η πολιτική κυριαρχία των μεγαλύτερων ηλικιών
Η δημογραφική μεταβολή επηρεάζει και την πολιτική ζωή. Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ψηφοφόροι συμμετέχουν συχνότερα στις εκλογές από τους νεότερους και αποτελούν ολοένα μεγαλύτερο τμήμα του εκλογικού σώματος. Στη Γαλλία, για παράδειγμα, η διάμεση ηλικία των ψηφοφόρων στις τελευταίες προεδρικές εκλογές ήταν τα 52 έτη.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι κυβερνήσεις δίνουν συχνά προτεραιότητα στις συντάξεις και στις δαπάνες για τους ηλικιωμένους. Αντίθετα, γίνεται ευκολότερη η περικοπή κονδυλίων για την εκπαίδευση, την έρευνα και την καινοτομία. Ο Γάλλος οικονομολόγος Μαξίμ Σμπαϊγί σημειώνει ότι «το μέλλον της δημοκρατίας καθορίζεται ολοένα περισσότερο από ψηφοφόρους που δεν έχουν πολύ μέλλον μπροστά τους».
Η γενιά που πληρώνει δύο φορές
Η πανδημία ανέδειξε ακόμη πιο καθαρά την ένταση ανάμεσα στις γενιές. Οι νέοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με περιορισμούς και οικονομικές απώλειες κυρίως για την προστασία των μεγαλύτερων ηλικιών. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Economist, η ανισορροπία που έχει διαμορφωθεί δεν έχει ακόμη αποκατασταθεί.
Το συνολικό συμπέρασμα είναι ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να εξελιχθεί σε μια ήπειρο που επενδύει ολοένα περισσότερο στη διαχείριση του παρελθόντος και ολοένα λιγότερο στο μέλλον. Οι baby boomers κληρονόμησαν μια ήπειρο που ανοικοδομούνταν μετά τον πόλεμο, ενώ οι νεότερες γενιές ενδέχεται να παραλάβουν μια Ευρώπη που χρειάζεται ξανά επισκευή.