Μια μικρή «ελληνική επανάσταση» εξελίσσεται τα τελευταία χρόνια στην καρδιά των Βρυξελλών, εκεί όπου χτυπά η καρδιά των ευρωπαϊκών θεσμών. Ανάμεσα στα κτίρια της Κομισιόν, του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, τα ελληνικά καφέ έχουν καταφέρει να κερδίσουν όχι μόνο τους Έλληνες της διασποράς, αλλά και Ευρωπαίους αξιωματούχους, δημοσιογράφους, λομπίστες και εργαζόμενους στους θεσμούς.
Το POLITICO καταγράφει αυτή την ιδιαίτερη «επέλαση» της ελληνικής καφεκουλτούρας μέσα από την εμπειρία του To Meli, ενός ελληνικού καφέ που άνοιξε το 2019 στην ευρωπαϊκή συνοικία των Βρυξελλών.
Η εικόνα είναι χαρακτηριστική: μετά το μεσημεριανό διάλειμμα, η ουρά γεμίζει με στελέχη των ευρωπαϊκών θεσμών και λομπίστες με κοστούμια, ενώ ανάμεσα στις παραγγελίες ακούγεται ξαφνικά μια γνώριμη φράση: «Ένα freddo espresso, σκέτο».
Η παραγγελία αυτή, τόσο συνηθισμένη στην Αθήνα και στην υπόλοιπη Ελλάδα, έχει πλέον γίνει μέρος της καθημερινότητας και στην ευρωπαϊκή πρωτεύουσα.
Τα ελληνικά καφέ που κέρδισαν την «ευρωπαϊκή φούσκα»
Το To Meli δεν είναι η μοναδική περίπτωση. Στην ευρωπαϊκή συνοικία των Βρυξελλών λειτουργούν αρκετά ελληνικής ιδιοκτησίας καφέ, όπως τα Papillon, Caffeine και Cherry, τα οποία έχουν εξελιχθεί σε ιδιαίτερα δημοφιλή σημεία συνάντησης για όσους εργάζονται γύρω από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Σύμφωνα με το POLITICO, τα ελληνικά καφέ έχουν καταφέρει να ανταγωνιστούν τόσο τα παραδοσιακά βελγικά καταστήματα όσο και τις μεγάλες αμερικανικές αλυσίδες, ακόμη και τα ιταλικά coffee bars.
Πίσω από αυτή την επιχειρηματική επιτυχία υπάρχει όμως και μια ιστορία που συνδέεται άμεσα με την ελληνική οικονομική κρίση της προηγούμενης δεκαετίας.
Πολλοί από τους ανθρώπους που δημιούργησαν ή εργάζονται σήμερα σε αυτά τα καταστήματα έφυγαν από την Ελλάδα τη δεκαετία του 2010, όταν η ανεργία είχε ξεπεράσει το 27% και χιλιάδες νέοι αναζητούσαν επαγγελματικές ευκαιρίες στο εξωτερικό.
Οι ιδιοκτήτες του To Meli μετακόμισαν στο Βέλγιο το 2013 και έξι χρόνια αργότερα άνοιξαν το πρώτο τους κατάστημα.
Ανάλογη διαδρομή ακολούθησαν και αρκετοί εργαζόμενοι, οι οποίοι έφτασαν στις Βρυξέλλες μέσω συγγενών ή φίλων που είχαν ήδη εγκατασταθεί εκεί.
Η μεγάλη επιχειρηματική επιτυχία
Τα στοιχεία δείχνουν ότι η ελληνική καφεκουλτούρα δεν έχει κερδίσει απλώς το ενδιαφέρον του κοινού, αλλά έχει μετατραπεί και σε ιδιαίτερα επιτυχημένη επιχειρηματική δραστηριότητα.
Σύμφωνα με το POLITICO, τα έσοδα του To Meli αυξήθηκαν σχεδόν κατά 300% μέσα σε περίπου μία δεκαετία, ενώ το επίσης ελληνικής ιδιοκτησίας Papillon είδε τον τζίρο του να τετραπλασιάζεται.
Πίσω από τα καταστήματα διατηρείται έντονα και το στοιχείο της ελληνικής οικογένειας και κοινότητας. Εργαζόμενοι προσλαμβάνονται συχνά μέσω συγγενικών ή φιλικών σχέσεων, δημιουργώντας ένα περιβάλλον που θυμίζει περισσότερο γειτονιά στην Αθήνα παρά το αυστηρό και γραφειοκρατικό σκηνικό της ευρωπαϊκής συνοικίας.
Γιατί ο ελληνικός καφές είναι κάτι περισσότερο από καφές
Το POLITICO επιχειρεί να εξηγήσει και τι ακριβώς διαφοροποιεί την ελληνική κουλτούρα του καφέ. Σε αντίθεση με την ιταλική παράδοση, όπου ένας espresso μπορεί να καταναλωθεί γρήγορα και όρθιος στο μπαρ, στην Ελλάδα ο καφές αποτελεί κυρίως κοινωνική διαδικασία.
Το «πάμε για καφέ» δεν σημαίνει απαραίτητα μια γρήγορη στάση για καφεΐνη. Μπορεί να σημαίνει ώρες συζήτησης, χαλάρωσης και παρέας. Αυτή ακριβώς την αίσθηση φαίνεται να αναζητούν και οι συχνά υπερφορτωμένοι με δουλειά Ευρωπαίοι αξιωματούχοι των Βρυξελλών.
Η ατμόσφαιρα στα ελληνικά καφέ προσφέρει, έστω και για λίγη ώρα, μια απόδραση από τους γρήγορους ρυθμούς των ευρωπαϊκών θεσμών.
Freddo espresso και freddo cappuccino ακόμη και μέσα στον χειμώνα
Οι πρωταγωνιστές αυτής της ελληνικής «κατάκτησης» είναι φυσικά ο freddo espresso και ο freddo cappuccino. Ο freddo espresso παρασκευάζεται με διπλή δόση espresso που χτυπιέται με πάγο, ενώ ο freddo cappuccino συμπληρώνεται με κρύο αφρόγαλα.
Πριν από την εμφάνιση του espresso στην Ελλάδα τη δεκαετία του 1990, κυρίαρχος κρύος καφές ήταν ο φραπές, ο οποίος παρασκευάζεται από στιγμιαίο καφέ χτυπημένο με πάγο και, ανάλογα με την προτίμηση, με γάλα.
Κοινό χαρακτηριστικό αυτών των ελληνικών κρύων καφέδων είναι ότι προορίζονται για αργή κατανάλωση.
Γι’ αυτό και οι Έλληνες των Βρυξελλών δεν εγκαταλείπουν τον freddo ούτε στους κρύους και βροχερούς χειμώνες του Βελγίου.
Η ελληνική διασπορά βρίσκει το δικό της «στέκι»
Τις καθημερινές, τα ελληνικά καφέ της ευρωπαϊκής συνοικίας είναι γεμάτα κυρίως με εργαζόμενους της ΕΕ, δημοσιογράφους και πολιτικούς που πραγματοποιούν επαγγελματικά ραντεβού. Τα Σαββατοκύριακα όμως η εικόνα αλλάζει.
Όταν αδειάζουν τα γραφεία γύρω από το κτίριο Berlaymont της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τα τραπέζια γεμίζουν με Έλληνες και Κύπριους που πίνουν χαλαρά τον καφέ τους. Το POLITICO περιγράφει ακόμη και ένα χαρακτηριστικό περιστατικό, όταν Έλληνας ορθόδοξος ιερέας μπήκε στο κατάστημα και μια παρέα σηκώθηκε για να τον χαιρετήσει, πριν του προσφέρει γλυκά.
Ένας Κύπριος αξιωματούχος της ΕΕ, που ζει στις Βρυξέλλες εδώ και μία δεκαετία, περιγράφει χαρακτηριστικά το ελληνικό καφέ ως χώρο όχι μόνο επαγγελματικών συναντήσεων αλλά και φιλικών επαφών.
Δεν πρόκειται, όπως λέει, απλώς για ένα σημείο της «ευρωπαϊκής φούσκας», αλλά για έναν πραγματικά ελληνικό χώρο.
Και οι Ιταλοί μπαίνουν στη μάχη του freddo
Η επιτυχία των ελληνικών καφέ δεν περνά απαρατήρητη ούτε από τους Ιταλούς.
Η ιταλική παράδοση του espresso παραμένει ισχυρή στις Βρυξέλλες, με αρκετά ιταλικά καταστήματα να διατηρούν μεγάλη δημοτικότητα.
Ωστόσο, η σχέση του freddo με τον ιταλικό espresso έχει τη δική της ενδιαφέρουσα ιστορία.
Σύμφωνα με το POLITICO, ο freddo δημιουργήθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1990 στην Ελλάδα, στο πλαίσιο της προσπάθειας να προσαρμοστεί ο ιταλικός espresso στις υψηλές θερμοκρασίες του ελληνικού καλοκαιριού.
Οι Ιταλοί διαθέτουν, βέβαια, το δικό τους αντίστοιχο ρόφημα, το shakerato.
Όμως οι διαφορές παραμένουν αισθητές: το ιταλικό shakerato συνήθως περιλαμβάνει ζάχαρη και έχει διαφορετική υφή αφρού, ενώ ο ελληνικός freddo είναι περισσότερο προσαρμοσμένος στην πολύωρη, αργή κατανάλωση.
Μάλιστα, δημοσιογράφος του POLITICO ιταλικής καταγωγής, η οποία αρχικά υποστήριζε ότι ο freddo δεν διαφέρει ουσιαστικά από το shakerato, δοκίμασε τελικά την ελληνική εκδοχή και παραδέχτηκε ότι πρόκειται για διαφορετικό και ιδιαίτερα δυνατό καφέ.
Από την ελληνική κρίση στην καρδιά της Ευρώπης
Η ιστορία των ελληνικών καφέ στις Βρυξέλλες είναι τελικά κάτι περισσότερο από μια ιστορία για τον freddo espresso.
Είναι ταυτόχρονα μια ιστορία της ελληνικής διασποράς που δημιουργήθηκε και ενισχύθηκε μέσα στα χρόνια της οικονομικής κρίσης.
Άνθρωποι που εγκατέλειψαν την Ελλάδα αναζητώντας καλύτερες επαγγελματικές προοπτικές κατάφεραν να μεταφέρουν μαζί τους ένα κομμάτι της ελληνικής καθημερινότητας και να το μετατρέψουν σε επιτυχημένη επιχειρηματική δραστηριότητα.
Και σήμερα, λίγα μέτρα μακριά από τα κέντρα λήψης αποφάσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο freddo espresso έχει γίνει μέρος της καθημερινότητας των ανθρώπων που κάποτε ίσως τον γνώριζαν μόνο από τις διακοπές τους στην Ελλάδα.