Σε ένα κρίσιμο δίλημμα βρίσκονται χιλιάδες οφειλέτες του ΕΦΚΑ, καθώς καλούνται να επιλέξουν ανάμεσα στη ρύθμιση των 72 δόσεων και στον εξωδικαστικό μηχανισμό. Η πρώτη λύση είναι απλούστερη, αλλά αφορά συγκεκριμένες οφειλές και δεν προβλέπει «κούρεμα». Ο εξωδικαστικός, από την άλλη, μπορεί να προσφέρει έως 240 δόσεις, όμως η τελική πρόταση εξαρτάται από το εισόδημα και την περιουσιακή κατάσταση του οφειλέτη.
Το ενδιαφέρον για τον εξωδικαστικό εμφανίζεται αυξημένο. Συνολικά έχουν υποβληθεί 97.614 αιτήσεις για χρέη προς τα Ταμεία, ενώ περισσότερες από 60.000 ρυθμίσεις παραμένουν ενεργές και περίπου 3.600 έχουν ήδη ολοκληρωθεί. Παράλληλα, περίπου 34.000 ρυθμίσεις έχουν χαθεί.
Η δυνατότητα ένταξης στον μηχανισμό και οφειλών άνω των 5.000 ευρώ έχει ενισχύσει περαιτέρω το ενδιαφέρον.
Γιατί οι 72 δόσεις έχουν συγκεκριμένους περιορισμούς;
Η ρύθμιση των 72 δόσεων έχει ένα βασικό πλεονέκτημα: δίνει τη δυνατότητα σε έναν οφειλέτη να τακτοποιήσει συγκεκριμένες ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις χωρίς να περάσει από την πλήρη οικονομική αξιολόγηση που απαιτεί ο εξωδικαστικός.
Ωστόσο, υπάρχουν σημαντικοί περιορισμοί.
Στη ρύθμιση εντάσσονται οι ληξιπρόθεσμες οφειλές έως τις 31 Δεκεμβρίου 2023, ενώ δεν προβλέπεται διαγραφή προσαυξήσεων. Αντίθετα, αυτές κεφαλαιοποιούνται και ενσωματώνονται στην οφειλή.
Παράλληλα, εάν υπάρχουν χρέη που δημιουργήθηκαν από την 1η Ιανουαρίου 2024 και μετά, ο οφειλέτης θα πρέπει να τα εντάξει σε ξεχωριστή ρύθμιση έως 24 δόσεων.
Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι κάποιος μπορεί να βρεθεί να πληρώνει ταυτόχρονα μία δόση για τα παλαιότερα χρέη, μία δεύτερη για τις νεότερες οφειλές και, επιπλέον, τις τρέχουσες ασφαλιστικές εισφορές.
Η συνέπεια στις τρέχουσες υποχρεώσεις αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση για να διατηρηθούν οι ρυθμίσεις.
Τι κερδίζει ο οφειλέτης με τον εξωδικαστικό;
Ο εξωδικαστικός μηχανισμός λειτουργεί διαφορετικά και μπορεί να αποδειχθεί περισσότερο ευέλικτος, ιδιαίτερα όταν το συνολικό χρέος είναι υψηλό.
Η αποπληρωμή οφειλών προς το Δημόσιο και τους ασφαλιστικούς φορείς μπορεί να φτάσει έως τις 240 μηνιαίες δόσεις, δηλαδή σε ορίζοντα έως 20 ετών.
Οι 240 δόσεις, ωστόσο, δεν χορηγούνται αυτόματα σε κάθε οφειλέτη.
Η πρόταση ρύθμισης διαμορφώνεται μέσω αλγορίθμου, ο οποίος εξετάζει την οικονομική κατάσταση του αιτούντος, μεταξύ άλλων τα εισοδήματα, τις καταθέσεις και την ακίνητη περιουσία του.
Έτσι, ένας οφειλέτης με σημαντικό εισόδημα ή περιουσία μπορεί να λάβει πρόταση με λιγότερες από 240 δόσεις και μικρότερο ή ακόμη και μηδενικό «κούρεμα», ανάλογα με τα οικονομικά δεδομένα της περίπτωσής του.
Μπορεί ο εξωδικαστικός να «κουρέψει» το χρέος;
Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά του μηχανισμού.
Στον εξωδικαστικό υπάρχει δυνατότητα μερικής διαγραφής οφειλής και προσαυξήσεων, εφόσον κάτι τέτοιο προκύπτει από την οικονομική αξιολόγηση και τους κανόνες του μηχανισμού.
Ιδιαίτερα στις περιπτώσεις όπου μεγάλο τμήμα της συνολικής οφειλής αποτελείται από πρόστιμα και προσαυξήσεις, η τελική επιβάρυνση μπορεί να περιοριστεί αισθητά.
Δεν υπάρχει, πάντως, ένα προκαθορισμένο ποσοστό «κουρέματος» που ισχύει για όλους. Η τελική πρόταση είναι εξατομικευμένη.
Μπορούν να μπουν μαζί χρέη σε ΕΦΚΑ και Εφορία;
Ναι. Αυτό αποτελεί μία ακόμη ουσιαστική διαφορά του εξωδικαστικού.
Μέσω του μηχανισμού μπορούν να αντιμετωπιστούν συνολικά οφειλές προς ΕΦΚΑ και Εφορία, ενώ ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να περιλαμβάνονται και οφειλές προς τράπεζες ή εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων.
Έτσι, ένας οφειλέτης που έχει συσσωρευμένες υποχρεώσεις σε περισσότερους πιστωτές μπορεί να επιδιώξει συνολικότερη λύση αντί να διαχειρίζεται διαφορετικές ρυθμίσεις.
Γιατί η περιουσία παίζει καθοριστικό ρόλο;
Το σημείο που προβληματίζει αρκετούς οφειλέτες είναι η λεπτομερής καταγραφή της οικονομικής τους κατάστασης.
Για την υποβολή αίτησης στον εξωδικαστικό απαιτείται η παροχή των προβλεπόμενων οικονομικών δεδομένων και συναινέσεων, ώστε να αξιολογηθούν εισοδήματα, καταθέσεις και περιουσιακά στοιχεία.
Όσο ισχυρότερη εμφανίζεται η οικονομική δυνατότητα αποπληρωμής, τόσο μπορεί να περιορίζονται η διάρκεια της ρύθμισης και το ενδεχόμενο διαγραφής μέρους της οφειλής.
Αυτός είναι και ένας από τους λόγους για τους οποίους ο εξωδικαστικός δεν σημαίνει αυτομάτως «240 δόσεις και μεγάλο κούρεμα».
Πότε μπορεί να είναι πρακτικότερη η λύση των 72 δόσεων;
Η ρύθμιση των 72 δόσεων απευθύνεται κυρίως σε περιπτώσεις όπου οι παλαιότερες οφειλές παραμένουν σχετικά περιορισμένες και ο οφειλέτης μπορεί να εξυπηρετεί παράλληλα τυχόν νεότερα χρέη και τις τρέχουσες ασφαλιστικές υποχρεώσεις του.
Για παράδειγμα, όταν οι οφειλές έως το τέλος του 2023 κινούνται κοντά ή κάτω από τις 10.000 ευρώ, η συγκεκριμένη επιλογή μπορεί να είναι πιο εύκολα διαχειρίσιμη, υπό την προϋπόθεση ότι ο ασφαλισμένος αντέχει οικονομικά και τη δεύτερη ρύθμιση για μεταγενέστερα χρέη.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν επίσης περιπτώσεις που συνδέονται με συνταξιοδότηση ή ασφαλιστική ενημερότητα, όπου χρειάζεται να εξεταστούν οι ειδικές διατάξεις που ισχύουν για τον ασφαλισμένο.
Πότε αποκτά μεγαλύτερη σημασία ο εξωδικαστικός;
Όσο αυξάνεται το ύψος της οφειλής, τόσο πιο σημαντική γίνεται η δυνατότητα μεγαλύτερης διάρκειας αποπληρωμής.
Για χρέη δεκάδων χιλιάδων ευρώ, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν ταυτόχρονα υποχρεώσεις σε ΕΦΚΑ, ΑΑΔΕ και χρηματοπιστωτικούς φορείς, ο εξωδικαστικός δίνει τη δυνατότητα συνολικής αντιμετώπισης του προβλήματος.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε μεγάλος οφειλέτης θα λάβει 240 δόσεις ή σημαντικό «κούρεμα». Η πρόταση εξαρτάται από την πραγματική δυνατότητα αποπληρωμής που προκύπτει από τα οικονομικά και περιουσιακά δεδομένα.
72 ή 240 δόσεις: Τι πρέπει να υπολογίσει ο οφειλέτης;
Το βασικό κριτήριο δεν είναι μόνο ο αριθμός των δόσεων αλλά η μηνιαία επιβάρυνση που μπορεί πραγματικά να εξυπηρετεί ο οφειλέτης σε βάθος χρόνου.
Μια ρύθμιση 72 δόσεων μπορεί να φαίνεται απλούστερη, αλλά γίνεται δυσκολότερη όταν πρέπει να εξυπηρετούνται παράλληλα νεότερα χρέη και τρέχουσες εισφορές.
Από την άλλη, ο εξωδικαστικός μπορεί να μειώσει τη μηνιαία επιβάρυνση και να δώσει μεγαλύτερο χρονικό περιθώριο, χωρίς όμως να εγγυάται σε όλους ούτε τις 240 δόσεις ούτε συγκεκριμένο ποσοστό διαγραφής.
Γι’ αυτό, πριν από οποιαδήποτε επιλογή, καθοριστικά στοιχεία είναι το συνολικό ύψος των χρεών, το πότε δημιουργήθηκαν, η ύπαρξη οφειλών και προς άλλους πιστωτές, το δηλωμένο εισόδημα, οι καταθέσεις, η ακίνητη περιουσία και κυρίως το ποσό που μπορεί να καταβάλλεται σταθερά κάθε μήνα.