Η Ευρώπη επιταχύνει τη δημιουργία αυτόνομων υποδομών ψηφιακών πληρωμών, επιδιώκοντας να περιορίσει την εξάρτησή της από αμερικανικά δίκτυα όπως η Visa και η Mastercard. Στην προσπάθεια αυτή συνυπάρχουν εθνικές πλατφόρμες, ιδιωτικές ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες και το σχέδιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) για το ψηφιακό ευρώ.
Νέα ώθηση έδωσε η ανακοίνωση για το European Network for Payments (ENP), ένα δίκτυο που συνδέει συστήματα πληρωμών από 13 ευρωπαϊκές χώρες. Τα συμμετέχοντα σχήματα εξυπηρετούν συνολικά περίπου 130 εκατομμύρια χρήστες και επιδιώκουν να δημιουργήσουν κοινή υποδομή για διασυνοριακές συναλλαγές.
Σύμφωνα με το Reuters, το ENP σχεδιάζει αρχικά να υποστηρίξει πληρωμές μεταξύ ιδιωτών. Σε επόμενο στάδιο, ο σχεδιασμός περιλαμβάνει τη χρήση του δικτύου σε ηλεκτρονικές αγορές και φυσικά καταστήματα.
Στο δίκτυο εντάσσονται εθνικές λύσεις, όπως το ισπανικό Bizum και το ιταλικό Bancomat, ενώ παράλληλα αναπτύσσονται πανευρωπαϊκές υπηρεσίες όπως το Wero. Η στόχευση είναι οι πολίτες και οι επιχειρήσεις να μπορούν να πραγματοποιούν πληρωμές πέρα από τα εθνικά σύνορα χωρίς να βασίζονται αποκλειστικά σε μη ευρωπαϊκά δίκτυα.
European payment networks are joining forces to strengthen cross-border transactions and reduce the continent’s reliance on major US payment giants. https://t.co/gFkRcHRUcC pic.twitter.com/lH4SP6BCI5
— ARISE NEWS (@ARISEtv) September 30, 2026
Η εξάρτηση από Visa και Mastercard
Το ζήτημα δεν περιορίζεται στις προμήθειες των συναλλαγών, αλλά αφορά τον έλεγχο της κρίσιμης υποδομής μέσα από την οποία πραγματοποιούνται οι καθημερινές πληρωμές. Η κυριαρχία διεθνών δικτύων καρτών έχει καταστήσει την ευρωπαϊκή αγορά εξαρτημένη από εταιρείες εκτός ΕΕ.
Στοιχεία που επικαλείται το Fortune αναφέρουν ότι Visa και Mastercard αντιστοιχούσαν το 2025 περίπου στο 47% της αξίας των πληρωμών με κάρτες στην Ευρωζώνη. Την ίδια περίοδο, 15 από τις 21 χώρες της Ευρωζώνης δεν διέθεταν εγχώριο ψηφιακό σύστημα πληρωμών με κάλυψη ολόκληρης της αγοράς τους.
Η πρόκληση γίνεται ευρύτερη με την εξάπλωση των stablecoins, δηλαδή ψηφιακών νομισμάτων που συνδέονται με άλλα περιουσιακά στοιχεία ή νομίσματα. Το Fortune επισημαίνει ότι, πέρα από τα αμερικανικά δίκτυα καρτών, η Ευρώπη ενδέχεται έως το τέλος της δεκαετίας να αντιμετωπίσει αυξημένη επιρροή από ιδιωτικά ψηφιακά νομίσματα που στηρίζονται στο δολάριο.
Η ευρωπαϊκή απάντηση ακολουθεί δύο παράλληλες διαδρομές: τις ιδιωτικές λύσεις πληρωμών, όπως το Wero και το ENP, και τη δημόσια πρωτοβουλία της ΕΚΤ για την έκδοση ψηφιακού ευρώ.
Τι είναι το ψηφιακό ευρώ
Το ψηφιακό ευρώ θα αποτελεί ψηφιακή μορφή χρήματος κεντρικής τράπεζας. Δεν σχεδιάζεται ως κρυπτονόμισμα ούτε ως επενδυτικό προϊόν, αλλά ως μέσο πληρωμών που θα συμπληρώνει τα μετρητά.
Οι πολίτες θα μπορούν να ανοίγουν λογαριασμό ψηφιακού ευρώ μέσω της τράπεζάς τους ή άλλου παρόχου υπηρεσιών πληρωμών. Οι συναλλαγές θα πραγματοποιούνται από κινητά τηλέφωνα ή άλλες συμβατές συσκευές.
Η ΕΚΤ έχει διευκρινίσει ότι το ψηφιακό ευρώ δεν θα είναι «προγραμματιζόμενο χρήμα». Συνεπώς, δεν προβλέπονται περιορισμοί που θα καθορίζουν τον τόπο, τον χρόνο ή τον αποδέκτη της χρήσης του από τον πολίτη.
Ο σχεδιασμός της ΕΚΤ προβλέπει επίσης τη διατήρηση των μετρητών, χωρίς το ψηφιακό ευρώ να λειτουργεί ως αντικατάστασή τους. Το νέο μέσο θα ενταχθεί στο υφιστάμενο σύστημα πληρωμών ως επιπλέον επιλογή για καταναλωτές και επιχειρήσεις.
Offline πληρωμές και προστασία ιδιωτικότητας
Βασικό στοιχείο του σχεδίου είναι η δυνατότητα πληρωμών χωρίς ενεργή σύνδεση στο διαδίκτυο. Ο χρήστης θα μπορεί να διατηρεί διαθέσιμο ποσό για offline συναλλαγές και να πληρώνει, για παράδειγμα, φέρνοντας δύο κινητά τηλέφωνα κοντά ή χρησιμοποιώντας τη συσκευή του σε τερματικό επιχείρησης.
Η ΕΚΤ αναφέρει ότι, στις συναλλαγές εκτός σύνδεσης, τα δεδομένα της πληρωμής θα είναι διαθέσιμα μόνο στον πληρωτή και στον δικαιούχο. Ο στόχος είναι η ιδιωτικότητα να προσεγγίζει το επίπεδο που προσφέρουν τα μετρητά.
Οι offline πληρωμές περιλαμβάνονται στις λειτουργίες που προορίζονται για δοκιμή στο πιλοτικό πρόγραμμα, μαζί με ηλεκτρονικές πληρωμές μεταξύ ιδιωτών και συναλλαγές προς επιχειρήσεις.
Στον τεχνικό σχεδιασμό προβλέπεται ο Digital Euro Account Number (DEAN), ένας μοναδικός αριθμός για κάθε λογαριασμό ψηφιακού ευρώ. Ο αριθμός θα αποτελείται από 18 αλφαριθμητικούς χαρακτήρες και δεν θα συνδέεται με συγκεκριμένη χώρα ή πάροχο, σε αντίθεση με τη λογική του IBAN.
DEAN και χρήση αριθμού κινητού
Για τη διευκόλυνση των χρηστών, θα μπορεί να χρησιμοποιείται προαιρετικό alias αντί του αριθμού DEAN. Στο πιλοτικό πρόγραμμα, ως alias προβλέπεται ο αριθμός κινητού τηλεφώνου.
Το alias θα συνδέεται με τον DEAN μέσω ειδικής υπηρεσίας αναζήτησης. Με αυτόν τον τρόπο, ο χρήστης δεν θα χρειάζεται να γνωρίζει ή να πληκτρολογεί τον πλήρη αναγνωριστικό αριθμό του λογαριασμού του για να δέχεται πληρωμές.
Ανοιχτό παραμένει το θέμα του ανώτατου ποσού που θα μπορεί να διατηρεί κάθε πολίτης στο ψηφιακό πορτοφόλι του. Το όριο εξετάζεται ως μέτρο προστασίας των τραπεζικών καταθέσεων και της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας.
Αν επιτρεπόταν απεριόριστη μεταφορά χρημάτων από τραπεζικούς λογαριασμούς προς το ψηφιακό ευρώ, ειδικά σε περίοδο πίεσης για το τραπεζικό σύστημα, θα μπορούσαν να προκύψουν μεγάλες εκροές καταθέσεων. Η ΕΚΤ έχει εξετάσει υποθετικά όρια από 500 έως 3.000 ευρώ ανά πρόσωπο, χωρίς να έχει λάβει τελική απόφαση.
Όρια διακράτησης και μεγάλες συναλλαγές
Για πληρωμές που υπερβαίνουν το προβλεπόμενο όριο, εξετάζεται η σύνδεση του ψηφιακού πορτοφολιού με τραπεζικό λογαριασμό. Έτσι, το πρόσθετο ποσό θα μπορεί να μεταφέρεται αυτόματα όταν απαιτείται για την ολοκλήρωση μιας συναλλαγής.
Το ψηφιακό ευρώ δεν βρίσκεται ακόμη στο στάδιο ευρείας κυκλοφορίας. Η ΕΚΤ έχει επιλέξει 36 εταιρείες από τον χρηματοπιστωτικό και τεχνολογικό κλάδο για τη συμμετοχή στο πιλοτικό πρόγραμμα.
Η πιλοτική φάση έχει σχεδιαστεί να διαρκέσει 12 μήνες και να αρχίσει στο δεύτερο εξάμηνο του 2027. Σε αυτήν θα συμμετέχουν τράπεζες και εταιρείες πληρωμών, οι οποίες θα δοκιμάσουν τις βασικές λειτουργίες της νέας υποδομής.
Η πιθανή έκδοση του ψηφιακού ευρώ τοποθετείται σήμερα στο 2029, υπό την προϋπόθεση ότι θα έχει ολοκληρωθεί εγκαίρως η ευρωπαϊκή νομοθετική διαδικασία.
Οι διαπραγματεύσεις για το νομοθετικό πλαίσιο
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ πραγματοποίησαν στις 30 Σεπτεμβρίου νέο γύρο διαπραγματεύσεων για το κανονιστικό πλαίσιο του ψηφιακού ευρώ. Οι συζητήσεις αφορούν τους όρους λειτουργίας του μέσου και τις υποχρεώσεις των εμπλεκόμενων φορέων.
Στο επίκεντρο βρίσκονται οι προμήθειες, η αναγνώριση του ψηφιακού ευρώ ως νόμιμου χρήματος, τα όρια διακράτησης, οι κανόνες για την καταπολέμηση του ξεπλύματος χρήματος και η λειτουργία των offline συναλλαγών.
Οι αποφάσεις αυτές θα καθορίσουν τον τρόπο με τον οποίο θα συνδεθεί το ψηφιακό ευρώ με τις τράπεζες, τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές. Θα επηρεάσουν επίσης το κατά πόσο η νέα λύση θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί εύκολα σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το ENP, το Wero και το ψηφιακό ευρώ υπηρετούν τον ευρύτερο στόχο μιας πιο ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς πληρωμών, αλλά στηρίζονται σε διαφορετικά μοντέλα. Η ΕΚΤ αναπτύσσει ένα δημόσιο μέσο βασισμένο σε χρήμα κεντρικής τράπεζας, ενώ τα ιδιωτικά δίκτυα επιχειρούν να συνδέσουν υπάρχοντες εθνικούς παρόχους και υπηρεσίες.
Η εξέλιξη των επόμενων ετών θα δείξει αν αυτές οι πρωτοβουλίες θα λειτουργήσουν συμπληρωματικά και αν η Ευρώπη θα δημιουργήσει ένα πραγματικά ενιαίο οικοσύστημα ψηφιακών πληρωμών, πριν ενισχυθεί περαιτέρω η θέση των αμερικανικών δικτύων και των δολαριακών stablecoins.