Την ανάγκη νέων ευρωπαϊκών παρεμβάσεων απέναντι στο αυξανόμενο ενεργειακό κόστος αναγνώρισαν οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Σύνοδο Κορυφής των Βρυξελλών, με τα συμπεράσματα που εγκρίθηκαν την Πέμπτη 15 Οκτωβρίου και δημοσιοποιήθηκαν τα ξημερώματα της Παρασκευής. Η απόφαση να εξεταστούν πρόσθετα μέτρα έρχεται ύστερα από έντονες διαβουλεύσεις, στις οποίες ο Κυριάκος Μητσοτάκης ζήτησε πιο αποφασιστική ευρωπαϊκή αντίδραση στις ανατιμήσεις και μεγαλύτερα περιθώρια στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Παράλληλα, η Ελλάδα συμμετέχει σε ομάδα έξι κρατών-μελών που επιδιώκουν να καθυστερήσουν περαιτέρω την εφαρμογή του νέου συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, γνωστού ως ETS2, τουλάχιστον μέχρι το 2030. Η πρωτοβουλία, την οποία αποκάλυψε το Politico, αναδεικνύει τις διαφορετικές προσεγγίσεις στο εσωτερικό της Ένωσης για το κόστος της πράσινης μετάβασης.
Τι προβλέπουν τα συμπεράσματα για τις τιμές της ενέργειας
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αναθέτει στην Κομισιόν να αξιολογήσει την ανάγκη πρόσθετων βραχυπρόθεσμων μέτρων, αναγνωρίζοντας ότι η ενεργειακή κρίση δεν επιβαρύνει με τον ίδιο τρόπο όλες τις ευρωπαϊκές οικονομίες.
Στο επίσημο κείμενο επισημαίνεται:
«Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή να εξετάσει και, εφόσον απαιτείται, να προτείνει περαιτέρω μέτρα για την αντιμετώπιση της εκτίναξης των τιμών ενέργειας βραχυπρόθεσμα, λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές συνθήκες των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένων των διαφορών στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας».
Η αναγνώριση αυτών των διαφορών έχει ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική πλευρά, η οποία έχει αναδείξει επανειλημμένα τις αποκλίσεις στις χονδρεμπορικές τιμές του ρεύματος μεταξύ των χωρών της ΕΕ.
Ωστόσο, δεν έχει αποφασιστεί ακόμη νέο ευρωπαϊκό πακέτο οικονομικής στήριξης. Η Επιτροπή καλείται να εξετάσει τις επιλογές και να παρουσιάσει προτάσεις, εφόσον κρίνει ότι είναι απαραίτητες.
Κρατικές ενισχύσεις, διυλιστήρια και αλλαγές στους ενεργειακούς κανόνες
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες τάχθηκαν υπέρ της παράτασης του προσωρινού πλαισίου κρατικών ενισχύσεων για βιομηχανικούς κλάδους που αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα υψηλές ενεργειακές δαπάνες.
Παράλληλα, υποστήριξαν την πρόθεση της Κομισιόν να προχωρήσει σε πρωτοβουλίες για την καλύτερη αξιοποίηση της παραγωγικής δυναμικότητας των ευρωπαϊκών διυλιστηρίων, καθώς και για την εθελοντική συγκέντρωση της ενεργειακής ζήτησης.
Θετικά αντιμετωπίστηκε και η πρόταση αναβολής συγκεκριμένων υποχρεώσεων που προβλέπει ο ευρωπαϊκός κανονισμός για το μεθάνιο.
Στα συμπεράσματα περιλαμβάνεται επίσης η ανάγκη περιορισμού της γραφειοκρατίας, επιτάχυνσης των αδειοδοτήσεων και μείωσης των διοικητικών επιβαρύνσεων, ιδιαίτερα για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
Οι «27» υπογραμμίζουν, πάντως, ότι η αντιμετώπιση της κρίσης πρέπει να συμβαδίζει με την ενεργειακή μετάβαση, την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών και τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.
Η Ελλάδα και πέντε ακόμη χώρες ζητούν αναβολή του ETS2
Στο επίκεντρο των διαφωνιών βρίσκεται το νέο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, το οποίο προβλέπει επιπλέον κόστος για τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα που συνδέονται με καύσιμα μεταφορών και θέρμανσης.
Σύμφωνα με το Politico, Ελλάδα, Ιταλία, Πολωνία, Τσεχία, Ουγγαρία και Σλοβακία προετοιμάζουν κοινή παρέμβαση με αίτημα την αναβολή της εφαρμογής του ETS2 τουλάχιστον έως το 2030.
Η έναρξη του συστήματος έχει ήδη μετατεθεί από το 2027 στο 2028, όμως οι έξι κυβερνήσεις εκτιμούν ότι οι σημερινές ενεργειακές συνθήκες επιβάλλουν μεγαλύτερο χρονικό περιθώριο.
Το περιεχόμενο της κοινής επιστολής, σύμφωνα με τις πληροφορίες που μετέφεραν στο Politico πέντε Ευρωπαίοι διπλωμάτες, βρισκόταν ακόμη υπό διαμόρφωση.
Απέναντι στην πρωτοβουλία αυτή βρίσκονται χώρες της βόρειας Ευρώπης που υποστηρίζουν τη διατήρηση του συστήματος, θεωρώντας ότι αποτελεί απαραίτητο εργαλείο για τη μείωση των εκπομπών και την προώθηση καθαρότερων μορφών ενέργειας.
Πώς μπορεί να επηρεάσει το ETS2 τα καύσιμα και τη θέρμανση
Το ETS2 προβλέπει ότι οι προμηθευτές ορυκτών καυσίμων θα επιβαρύνονται με το κόστος των αντίστοιχων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.
Αυτό σημαίνει ότι μέρος της επιβάρυνσης ενδέχεται να περάσει στις τελικές τιμές της βενζίνης, του πετρελαίου κίνησης και του πετρελαίου θέρμανσης, επηρεάζοντας άμεσα τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς και τις επιχειρήσεις.
Η τελική επίπτωση θα εξαρτηθεί από την τιμή των δικαιωμάτων εκπομπών, τον βαθμό μετακύλισης του κόστους και τα μέτρα προστασίας που θα συνοδεύσουν την εφαρμογή του συστήματος.
Στα συμπεράσματα της Συνόδου δεν εγκρίθηκε η αναβολή έως το 2030. Ζητήθηκε, ωστόσο, από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επικαιροποιήσει την αξιολόγησή της για τις επιπτώσεις του ETS2, εξετάζοντας ιδιαίτερα τον σχεδιασμό του και τις δικλίδες προστασίας.
Μητσοτάκης: Προειδοποίηση για αποβιομηχάνιση της Ευρώπης
Κατά τις κλειστές συνεδριάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, ο Έλληνας πρωθυπουργός έθεσε ζήτημα ουσιαστικής αναπροσαρμογής του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών.
Σύμφωνα με Έλληνα αξιωματούχο που επικαλείται το Politico, ο Κυριάκος Μητσοτάκης προειδοποίησε:
«Χωρίς μια σημαντική αναθεώρηση του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, κινδυνεύουμε με αποβιομηχάνιση της Ευρώπης».
Ο πρωθυπουργός ξεκαθάρισε ότι δεν ζητά την εγκατάλειψη των ευρωπαϊκών στόχων για την απανθρακοποίηση, αλλά προσαρμογές που θα λαμβάνουν υπόψη τις αλλαγές στην παγκόσμια οικονομία και τις συνθήκες ανταγωνισμού.
«Παρότι πρέπει να παραμείνει βασικός πυλώνας της στρατηγικής της ΕΕ για την απανθρακοποίηση, δεν μπορεί να λειτουργεί σαν να μην έχει αλλάξει ο κόσμος από τότε που υιοθετήθηκε», ανέφερε.
Η ελληνική πλευρά εμφανίστηκε επίσης δυσαρεστημένη από το αρχικό προσχέδιο των συμπερασμάτων, θεωρώντας ότι δεν αποτύπωνε επαρκώς τη σοβαρότητα της ενεργειακής κρίσης.
«Τα συμπεράσματα, στην τρέχουσα μορφή τους, δεν αντανακλούν τον επείγοντα χαρακτήρα της ενεργειακής κρίσης», φέρεται να υπογράμμισε ο πρωθυπουργός κατά τη διάρκεια των διαβουλεύσεων.
Το αίτημα για μεγαλύτερη ευελιξία στη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων
Ένα ακόμη ζήτημα που ανέδειξε ο Κυριάκος Μητσοτάκης αφορά τους δημοσιονομικούς περιορισμούς που αντιμετωπίζουν τα κράτη-μέλη όταν επιχειρούν να προστατεύσουν τους καταναλωτές από την ενεργειακή ακρίβεια.
«Χρειαζόμαστε μεγαλύτερη ευελιξία εντός του υφιστάμενου δημοσιονομικού πλαισίου, ώστε να προσφέρουμε στοχευμένα, προσαρμοσμένα και προσωρινά μέτρα στήριξης στα ευάλωτα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις», υπογράμμισε, σύμφωνα με την ίδια πηγή.
Η ελληνική κυβέρνηση επιδιώκει να αποκτήσουν τα κράτη-μέλη περισσότερες δυνατότητες παρέμβασης χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η συμμόρφωσή τους με τους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες.
Το τελικό κείμενο των συμπερασμάτων περιλαμβάνει αναφορές που ανταποκρίνονται σε μέρος των ελληνικών επιδιώξεων, κυρίως ως προς την ανάγκη πρόσθετων μέτρων και την αναγνώριση των διαφορετικών ενεργειακών συνθηκών.
Το κρίσιμο ζήτημα, πλέον, είναι αν αυτές οι αναφορές θα μετατραπούν σε συγκεκριμένες ευρωπαϊκές αποφάσεις. Η Κομισιόν καλείται να παρουσιάσει τις επόμενες κινήσεις, ενώ η διαφωνία για το ETS2 παραμένει ανοιχτή.
Για την Αθήνα, το ζητούμενο είναι διπλό: Να αντιμετωπιστούν οι άμεσες πιέσεις στους λογαριασμούς ενέργειας και να αποφευχθούν νέες επιβαρύνσεις από τις ευρωπαϊκές πολιτικές για τις εκπομπές ρύπων. Η συνέχεια των διαπραγματεύσεων θα δείξει κατά πόσο οι «27» μπορούν να καταλήξουν σε κοινή απάντηση, χωρίς να εγκαταλείψουν τους στόχους της ενεργειακής μετάβασης.